نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• فاطمه نظری رودبالی ¹
• احمد بنی اسدی ²
• سیدجلال هاشمی ³

¹ دانش آموخته دکتری فلسفه تعلیم و تربیت دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز

² استادیار گروه علوم تربیتی دانشکده علوم انسانی دانشگاه ملایر، ملایر، همدان، ایران

³ دانشیار گروه فلسفه تعلیم و تربیت، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

چکیده
گسترش برنامه‌های درسی شایستگی‌محور، با تأکید بر شفاف‌سازی انتظارات یادگیری، پیوند دانش و عمل، پیشرفت مبتنی بر تسلط و ارزشیابی مستمر و اصیل، پاسخی به برخی محدودیت‌های آموزش حافظه‌محور بوده است. بااین‌حال، مسئله زمانی پدید می‌آید که شایستگی از وسیله‌ای برای سامان‌دهی یادگیری فراتر رود و به معیار نهاییِ تعیینِ غایاتِ تربیت بدل شود؛ وضعیتی که می‌تواند ابعاد انسانی، معرفتی، اخلاقی و اجتماعی آموزش را تحت‌الشعاع منطقِ عملکرد و سنجش‌پذیری قرار دهد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی انتقادی برنامه درسی شایستگی‌محور و صورت‌بندیِ الگویی برای بازسازی آن در افق نظری «بیلدونگ» در نظام تربیت مدرسه‌ای انجام شده است. پژوهش از نوع نظری ـ فلسفی و مبتنی بر روش تحلیل مفهومی‌ـ‌انتقادی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که مسئله بنیادی برنامه درسی شایستگی‌محور نه اصل شایستگی، بلکه غایت‌انگاری شایستگی و تبدیل آن به اصل سازمان‌دهنده سایر تصمیم‌های برنامه درسی است. یافته محوری پژوهش آن است که بازسازی برنامه درسی شایستگی‌محور در گرو «بازآرایی هنجاری سلسله‌مراتب غایات» است؛ به‌گونه‌‌ای که در آن بیلدونگ افقِ تعیین معنا و غایت تربیت را فراهم می‌آورد و شایستگی در نسبت با این افق، از معیار نهاییِ انسانِ تربیت‌یافته به وسیله‌ای در خدمت تحقق و بسط انسانیت (تکوّن انسانی) تغییر جایگاه می‌دهد. این بازآرایی، جهت تصمیم‌های برنامه درسی را در پنج ساحت به‌هم‌پیوسته تغییر می‌دهد، بی‌آنکه ظرفیت‌های موجه و کاربردی شایستگی‌محوری کنار گذاشته شود. بر این اساس، برون‌رفت از کاستی‌های شایستگی‌محوری در بازسازی هنجاریِ برنامه درسی و قرار دادن توانایی عمل در نسبت با فهم، خودتعیین‌گری، داوری و مسئولیت در قبال خویشتن، دیگری و جهان است.

کلیدواژه‌ها

• نقد برنامه درسی شایستگی‌محور
• بیلدونگ
• غایات تربیت
• نظام تربیت مدرسه ای
• خودتعیین‌گری

موضوعات

• الگوهای برنامه درسی

عنوان مقاله [English]

Critical Examination of Competency-Based Curriculum and Reconstruction within the Theoretical Horizon of Bildung

نویسندگان [English]

• Fatemeh Nazari Roodbali ¹
• Ahmad Banyasady ²
• Seyyed Jalal Hashemi ³

¹ PhD graduated student of philosophy of Education,, Educational sciences and psychology,, Shahid Chamran University of Ahwaz

² Assistant Professor,, Department of Educational Sciences,, Faculty of Humanities. , Malayer University, Malayer, Hamedan, Iran

³ Associate Professor,, Department of Philosophy of Education,, Faculty of Education and Psychology,, Shahid Chamran University of Ahwaz,, Ahwaz,, Iran.

چکیده [English]

Competency-based curricula emerged partly in response to the limitations of memory-centred schooling by clarifying learning expectations, linking knowledge to action, advancing learners on the basis of mastery, and using continuous and authentic assessment. The problem arises, however, when competence moves beyond an instrument for organizing learning and becomes the ultimate criterion for determining educational aims, potentially subordinating the human, epistemic, ethical, and social dimensions of education to performance and measurability. This theoretical-philosophical study critically examines competency-based curriculum and develops a reconstruction model within the theoretical horizon of Bildung in school education. Using a conceptual-critical approach, the study selected foundational texts and documents on competence, Bildung, and general didactics, together with contemporary critical studies, through theoretical sampling until conceptual saturation was reached. These sources were then examined according to normative criteria concerning educational aims, knowledge, educational judgment, agency, and justice. The findings indicate that the fundamental problem is not competence itself but its elevation into the organizing end of curricular decisions. The central finding is that reconstruction requires a normative reordering of the hierarchy of educational ends: Bildung provides the horizon of meaning and purpose, while competence is repositioned from the final criterion of the educated person to a means serving human formation. This reordering redirects curriculum decisions across five interrelated domains without abandoning the legitimate practical capacities of competency-based approaches. The study concludes that overcoming the limitations of competency-based curriculum requires neither eliminating competence nor formally adding Bildung to a list of competencies, but normatively reconstructing curriculum so that the capacity to act is related to understanding, self-determination, judgment, and responsibility toward self, others, and the world.

کلیدواژه‌ها [English]

• Competency-Based Curriculum
• Bildung
• Curriculum Critique
• Aims of Education
• School Education
• Self-Determination