توسعه برنامه درسی
تبیین و تدوین الگوی برنامه درسی تربیت تخصصی طلاب مبتنی بر مقاصد شریعت و کلیات فقه تربیت
نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
استادیارگروه آموزش علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان تهران ،ایران
چکیده
نظام آموزش عالی حوزههای علمیه در تربیت تخصصی طلاب با شکاف میان مبانی فقهی انتزاعی و ساختارهای عملیاتی برنامه درسی مواجه است که به غلبه رویکردهای محتوامحور و گسست میان دانش و کنش رسالتمحور منجر شده است. پژوهش حاضر با هدف تبیین و تدوین الگوی برنامه درسی تربیت تخصصی طلاب مبتنی بر مقاصد شریعت و کلیات فقه تربیت انجام شد. روش پژوهش کیفی و ترکیبی تلفیقی شامل تحلیل محتوای متون دینی، فراترکیب مفهومی ۱۸۷ مطالعه و اعتبارسنجی دلفی سهمرحلهای با مشارکت ۱۸ خبره بود. یافتهها منجر به شناسایی ۲۸ مؤلفه کلیدی در الگوی سهبعدی هستیشناختی، شناختی-ارزشی و عملکردی گردید. نتایج اعتبارسنجی نشاندهنده روایی محتوایی ۰/۸۶ و اجماع ۹۱/۷ درصدی بود و مفهوم تخصص را نه به مثابه هدف مستقل، بلکه در سیالیت میان عناصر چهارگانه برنامه درسی و در خدمت مقاصد شریعت بازتعریف کرد. نتیجهگیری نشان میدهد این الگو با عملیاتیسازی کلیات فقه تربیت، مکانیسمی کارآمد برای گذار از آموزش سنتی به تربیت تخصصی رسالتمحور فراهم میآورد. پیشنهاد میشود در بازنگری برنامههای درسی حوزه علیمه ، از این الگو به عنوان چارچوب مرجع استفاده شده و راهنماهای اجرایی آن برای تبدیل مؤلفههای فقهی به فعالیتهای یادگیری عینی طلاب تدوین گردد.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Formulation and Development of a Curriculum Model for Specialized Education of Seminary Students Based on Maqāṣid al-Sharīʿah and General Principles of Educational Jurisprudence
نویسنده [English]
- اسحق شیرین کام
Assistant Professor, Department of Educational Sciences, Farhangian University of Tehran, Iran
چکیده [English]
.The specialized education system in Islamic seminaries faces a critical gap between abstract jurisprudential foundations and operational curriculum structures, resulting in content-centered approaches disconnected from mission-oriented practice. This study aimed to develop a curriculum model for specialized seminary education based on Maqāṣid al-Sharīʿah and educational jurisprudence principles. Employing a qualitative mixed-methods design, the research integrated content analysis of religious texts, conceptual meta-synthesis of 187 studies, and three-round Delphi validation with 18 experts. Findings identified 28 key components organized into ontological, cognitive-evaluative, and functional dimensions. Validation confirmed high validity (CVR=0.86; consensus=91.7%), redefining specialization not as an independent goal but through its fluidity across curriculum elements in service of Sharia objectives. The study concludes that operationalizing jurisprudential principles effectively transitions traditional instruction toward mission-oriented education. Consequently, it is recommended to adopt this model as a reference framework for curriculum revision and develop executive guidelines translating jurisprudential components into concrete learning activities to bridge the theory-practice divide in seminary training.
کلیدواژهها [English]
- specialized education of seminary students
- Maqāṣid al-Sharīʿah
- general principles of educational jurisprudence
- curriculum development
- scholarly servitude to God
)